Dodatki liturgiczne

SZATY LITURGICZNE


Przypatrzmy się poszczególnym elementom liturgicznego stroju kapłana. Jakie znaczenie mają kolory szat liturgicznych? Od czego zależy ich wybór?

 

Sposobem ubierania się człowiek wyraża w jakiejś mierze siebie. Znaczenie wydarzeń, uroczystości podkreślamy odświętnym strojem. Tutaj kryje się też najprostsza odpowiedź na pytanie, dlaczego ksiądz i posługujący zakładają podczas celebracji uroczysty strój. Nowy Testament mówi o tym, że ubiór ma znaczenie symboliczne. Św. Paweł pisze, że w chrzcie „przyoblekliśmy się w Chrystusa" (Ga 3,27). W starożytności nowo ochrzczeni zakładali białą szatę na znak otrzymanej łaski.

 

Dość wcześnie ukształtował się też zwyczaj wkładania na liturgię strojów świątecznych, aby uwypuklić jej wyjątkowy, sakralny charakter. Podczas wędrówki ludów ukształtowały się szaty liturgiczne używane do dzisiaj. Szaty są znakiem sprawowanej funkcji. Powinny też podkreślać piękno świętych czynności. Szaty zakrywają prywatną osobę kapłana i podkreślają, że działa on w imieniu Chrystusa.

 

Pasek lub cingulum - lniany sznurek służący do przewiązania na biodrach alby. Bywa zbędny, jeśli alba jest tak uszyta, że przylega do ciała.

 

Alba (łac. biała) - wywodzi się z rzymskiej tuniki. Jest szatą wspólną dla wszystkich szafarzy wyświęconych (biskupa, prezbitera, diakona). W albę ubierają się też wszyscy świeccy posługujący (lektorzy, ministranci).

 

Humerał (łac. humerus - barki) - płócienna chusta, którą kapłan okrywa ramiona oraz szyję. Jeśli alba jest tak uszyta, że zakrywa szyję, wtedy humerał jest zbędny.

 

Ornat od starożytności używany przy sprawowaniu Mszy świętej. Powstał z rzymskiego płaszcza. Jest szatą wierzchnią kapłana w odpowiednim kolorze liturgicznym. W średniowieczu miał krój fartucha o kształcie wiolonczeli. Bywał bardzo bogato zdobiony. Po Soborze Watykańskim II powrócono do starożytnego kroju ornatu.

 

Komża powstała ze skrócenia alby. Stanowi tzw. strój chórowy kapłana. Używana jest do tych czynności liturgicznych, kiedy nie zakłada się ornatu, np. pomagając przy komunikowaniu wiernych. Nieraz noszą ją też ministranci.

 

Stuła szarfa w kolorze liturgicznym, noszona przez diakonów, prezbiterów i biskupów. Kapłani zakładają ją na szyję (dawniej krzyżowali ją na piersiach), diakon nosi ją na lewym ramieniu, na ukos, podwiązaną lub spiętą pod prawym.

 

Kapa stosowana jest podczas nabożeństw poza Mszą św. (nieszpory, pogrzeb, procesje).

 

Dalmatyka jak nazwa wskazuje, pochodzi z Dalmacji. Od IV wieku stała się strojem wyróżniającym diakona posługującego przy Mszy świętej. Dawniej biskupi nosili ją pod ornatem.

 

KOLORY LITURGICZNE


Wielość kolorów szat ma podkreślać charakter obrzędów liturgicznych oraz ideę rozwoju chrześcijańskiego życia w ciągu roku liturgicznego. Można powiedzieć obrazowo, że miłość Boża, przekazywana nam w Eucharystii mieni się różnymi barwami.


Początkowo jedynym kolorem liturgicznym był biały. W XIII wieku ukształtował się kanon kolorów i prawie bez zmian pozostaje aktualny do dziś. Poszczególne kolory są przypisane do danego święta lub okresu liturgicznego. W dni bardziej uroczyste można używać okazalszych szat liturgicznych, chociaż nie są w kolorze dnia.

 

Kolor złoty jako najbardziej uroczysty zastępuje więc w praktyce wszystkie inne. Oprócz wymienionych poniżej kolorów dopuszcza się zwyczajowo w święta i wspomnienia maryjne kolor niebieski.

 

Kolor biały - symbolizuje radość, niewinność, chwałę, nastrój świąteczny. Używa się go w okresie wielkanocnym i Narodzenia Pańskiego; w święta i wspomnienia Chrystusa Pana, z wyjątkiem tych, które dotyczą Jego męki; w święta i wspomnienia Najświętszej Maryi Panny, świętych Aniołów, Świętych, którzy nie byli męczennikami, w uroczystości Wszystkich Świętych (1 listopada) i św. Jana Chrzciciela (24 czerwca), w święta św. Jana Ewangelisty (27 grudnia), Katedry św. Piotra (22 lutego) i Nawrócenia św. Pawła (25 stycznia).

 

Kolor czerwony - symbolizuje miłość, przelaną krew męczenników, Ducha Świętego. Używa się go w Niedzielę Palmową, w Wielki Piątek, w Zesłanie Ducha Świętego, w Mszach ku czci Męki Pańskiej, w główne święta Apostołów i Ewangelistów i w dni świętych męczenników.

 

Kolor zielony - symbolizuje nadzieję. Używa się go w okresie zwykłym.

 

Kolor fioletowy - symbolizuje umartwienie, nastrój oczekiwania wypełniony pokutą i modlitwą. Używa się go w okresie Adwentu i Wielkiego Postu. Można go stosować w Mszach za zmarłych. Coraz rzadziej jako koloru żałobnego używa się koloru czarnego.

 

Kolor różowy - oznacza nadchodzącą radość po okresie pokuty. Jeśli jest taki zwyczaj, można używać go w tzw. niedzielę Gaudete (3. Adwentu) i w niedzielę Laetare (4. Wielkiego Postu).